Cách điện của cáp và cuộn dây động cơ xuống cấp dần do nhiệt, ẩm, bụi, hóa chất, rung. Đo điện trở cách điện bằng megohmmeter (thường gọi theo tên hãng Megger) là phép kiểm tra đơn giản nhất để phát hiện xuống cấp trước khi xảy ra chạm đất hoặc ngắn mạch.
- Chọn điện áp thử và tiêu chí đánh giá phù hợp.
- Thực hiện phép đo an toàn cho cáp và động cơ.
- Dùng PI, DAR, hiệu chỉnh nhiệt độ và xu hướng để đánh giá chính xác hơn.
1. Nguyên lý
Megger đặt điện áp một chiều cao (250 V – 5 kV) giữa dây dẫn và đất (hoặc giữa các pha), đo dòng rất nhỏ chạy qua cách điện và tính ra điện trở (MΩ, GΩ). Dòng gồm ba thành phần: dòng nạp điện dung (giảm nhanh trong vài giây), dòng hấp thụ (giảm chậm trong vài phút) và dòng rò (ổn định – thứ thực sự cho biết chất lượng cách điện).
2. Chọn điện áp thử và giá trị tối thiểu
| Điện áp danh định mạch | Điện áp thử DC | R cách điện tối thiểu (IEC 60364-6, lắp đặt mới) |
|---|---|---|
| SELV, PELV (≤ 50 V) | 250 V | ≥ 0,5 MΩ |
| Đến 500 V (230/400 V) | 500 V | ≥ 1 MΩ |
| Trên 500 V (690 V) | 1000 V | ≥ 1 MΩ |
Đây là giá trị tối thiểu chấp nhận; cáp mới thực tế thường đạt hàng trăm MΩ đến GΩ. Với cuộn dây động cơ, IEEE 43 khuyến nghị tối thiểu khoảng 5 MΩ cho cuộn dây hạ áp quấn rời (sau năm 1970), 100 MΩ cho cuộn dây định hình trên 1 kV (đã quy về 40 °C).
3. Quy trình an toàn

- Cắt điện, LOTO, kiểm tra không còn điện (bài #2).
- Tháo hoặc cách ly thiết bị điện tử: biến tần, khởi động mềm, PLC, bộ nguồn, chống sét lan truyền, tụ – điện áp thử có thể phá hỏng chúng, hoặc làm kết quả sai.
- Đấu que đo: LINE vào dây dẫn, EARTH vào vỏ/PE; dùng GUARD để loại dòng rò bề mặt khi cần.
- Đo trong thời gian quy định (thường 1 phút cho đo nhanh) và ghi nhiệt độ, độ ẩm.
- Xả điện sau khi đo: cáp dài và cuộn dây lớn tích điện như tụ; đa số megger tự xả, nhưng chờ đủ thời gian (ít nhất bằng thời gian đo với đối tượng lớn) trước khi chạm.
4. PI và DAR

Một giá trị MΩ đơn lẻ phụ thuộc nhiều vào nhiệt độ, độ ẩm, kích thước đối tượng. Tỉ số theo thời gian ít phụ thuộc hơn:
- PI (Polarization Index) = R10 phút / R1 phút. Theo IEEE 43: PI ≥ 2,0 chấp nhận được cho cách điện cấp B, F, H; dưới 1 là nguy hiểm. (PI không có ý nghĩa nếu R1 phút > 5 GΩ.)
- DAR (Dielectric Absorption Ratio) = R60 s / R30 s – phép thử nhanh; thường > 1,25 là chấp nhận, > 1,6 là tốt (theo hướng dẫn của các hãng thiết bị đo).
5. Hiệu chỉnh nhiệt độ và xu hướng
Điện trở cách điện giảm mạnh khi nhiệt độ tăng – quy tắc gần đúng: giảm một nửa khi tăng 10 °C. Để so sánh các lần đo, quy đổi về cùng nhiệt độ (IEEE 43 dùng 40 °C): R40 = RT × 0,5(40 − T)/10.
def ir_at_40c(r_measured_mohm, temp_c):
return r_measured_mohm * 0.5 ** ((40 - temp_c) / 10)
# Đo 800 MΩ ở 25 °C -> quy về 40 °C
print(round(ir_at_40c(800, 25))) # ~283 MΩ
Ghi kết quả mỗi lần đo (cùng điện áp, cùng thời gian, quy về cùng nhiệt độ) vào hồ sơ thiết bị. Điện trở giảm từ 2 000 MΩ xuống 200 MΩ trong một năm đáng lo hơn nhiều so với một động cơ cũ luôn ổn định ở 100 MΩ.
6. Lỗi khi đo
- Đo khi còn đấu biến tần → hỏng biến tần hoặc đọc giá trị thấp giả.
- Không nối tắt các pha khi đo pha – đất, bỏ sót pha.
- Đo ngay sau khi động cơ dừng (còn nóng) rồi kết luận cách điện kém – quy đổi nhiệt độ hoặc đo lại khi nguội.
- Bề mặt hộp đấu bẩn, ẩm gây rò bề mặt – lau sạch, dùng GUARD.
- Kết luận từ một lần đo duy nhất mà không xem xu hướng.
Tài liệu tham khảo
- IEC 60364-6 – Low-voltage electrical installations: Verification
- IEEE 43 – Recommended Practice for Testing Insulation Resistance of Electric Machinery
- Megger – "A Stitch in Time": The complete guide to electrical insulation testing
- ANSI/NETA MTS – Maintenance Testing Specifications (NETA)