Với động cơ từ khoảng 11–15 kW trở lên, khởi động trực tiếp thường gây sụt áp lớn. Khởi động sao – tam giác (Y-Δ) là giải pháp kinh điển, rẻ: lúc khởi động đấu cuộn dây hình sao để mỗi cuộn chỉ chịu điện áp pha, khi đã gần đạt tốc độ thì chuyển sang tam giác để chạy đủ công suất.
- Hiểu vì sao sao – tam giác giảm dòng và mô-men còn 1/3.
- Đấu đúng mạch động lực ba contactor và mạch điều khiển có liên động.
- Chọn contactor, chỉnh rơ le nhiệt và timer đúng.
1. Điều kiện áp dụng
- Động cơ phải đưa ra đủ 6 đầu dây (U1, V1, W1, U2, V2, W2).
- Động cơ phải được thiết kế chạy tam giác ở điện áp lưới: lưới 400 V thì nhãn phải ghi 400 V Δ (thường "400 Δ / 690 Y"). Động cơ ghi "230 Δ / 400 Y" chỉ chạy sao ở lưới 400 V – không dùng sao – tam giác được.
- Tải khởi động nhẹ: mô-men khởi động chỉ còn khoảng 1/3, phù hợp quạt, bơm ly tâm, máy nén không tải; không phù hợp băng tải đầy tải, máy nghiền.
2. Vì sao giảm 1/3?
Khi đấu sao, mỗi cuộn dây chịu U/√3 (230 V thay vì 400 V). Dòng mỗi cuộn giảm √3 lần; dòng dây khi đấu sao bằng dòng cuộn, còn khi đấu tam giác dòng dây bằng √3 lần dòng cuộn. Tổng lại: dòng dây khi khởi động sao = 1/3 dòng khởi động tam giác. Mô-men tỷ lệ với bình phương điện áp nên cũng còn 1/3. Ví dụ động cơ 37 kW, In ≈ 66 A: khởi động DOL khoảng 460 A, khởi động sao khoảng 155 A.
3. Mạch động lực

| Contactor | Nối | Dòng qua | Chọn theo AC-3 |
|---|---|---|---|
| KM1 chính | L1-L2-L3 → U1-V1-W1 | Dòng pha cuộn dây = 0,58·In | ≥ 0,58·In |
| KM2 tam giác | L1-L2-L3 → W2-U2-V2 | 0,58·In | ≥ 0,58·In |
| KM3 sao | Nối tắt U2-V2-W2 | Chỉ khi khởi động, ≈ 0,33·In | ≥ 0,33·In (thường chọn bằng cỡ nhỏ hơn) |
Ví dụ 37 kW (66 A): KM1, KM2 ≥ 38 A AC-3 (chọn 40 A), KM3 ≥ 22 A (chọn 25 A). Rơ le nhiệt F1 đặt sau KM1 (đo dòng cuộn dây) chỉnh 0,58 × 66 ≈ 38 A.
4. Trình tự và thời gian chuyển

- Nhấn Start: KM1 và KM3 đóng → chạy sao.
- Sau thời gian đặt (thường 5–10 s, khi động cơ đạt khoảng 80–90% tốc độ): KM3 nhả.
- Chờ khoảng 30–80 ms để hồ quang trong KM3 tắt hẳn.
- KM2 đóng → chạy tam giác.
Nếu KM2 đóng trước khi KM3 cắt xong hồ quang → ngắn mạch pha – pha. Vì vậy dùng rơ le thời gian sao – tam giác chuyên dụng (có 2 tiếp điểm và thời gian chết cố định) và liên động cơ khí giữa KM2 – KM3. Tại thời điểm chuyển có một xung dòng ngắn – đây là nhược điểm của kiểu "chuyển hở" (open transition).
5. Mạch điều khiển

Hai tiếp điểm liên động chéo: KM2 (NC) trong mạch cuộn KM3 và KM3 (NC) trong mạch cuộn KM2 – đảm bảo không bao giờ cùng có điện. Có thể thêm tiếp điểm phụ KM3 trong mạch KM1 để KM1 chỉ đóng khi KM3 đã đóng (khởi động có tải nối sao trước), giảm hồ quang trên KM1.
6. Lỗi thường gặp
- Chuyển quá sớm: động cơ chưa đủ tốc độ → xung dòng tam giác gần bằng DOL, mất ý nghĩa.
- Chuyển quá muộn: động cơ chạy sao lâu ở tải lớn → quá dòng, nóng.
- Rơ le nhiệt đặt bằng In trong khi lắp ở mạch pha → không bảo vệ được.
- Dùng cho động cơ 230/400 V trên lưới 400 V → cuộn dây chịu 400 V khi chạy tam giác, cháy động cơ.
Tài liệu tham khảo
- Schneider Electric – Asynchronous motors: starting methods
- IEC 60947-4-1 – Contactors and motor-starters
- ABB – Star-delta starting (Technical guide)
- Schneider Electric – Electrical Installation Guide (wiki)