Hệ thống cấp nước, nước làm mát, PCCC trong nhà máy thường lắp hai bơm: một chạy, một dự phòng. Nếu để một bơm chạy suốt, bơm dự phòng nằm im nhiều tháng sẽ bị kẹt, gỉ phốt, và khi cần thì không chạy được. Luân phiên giúp chia đều giờ chạy và đảm bảo cả hai bơm luôn sẵn sàng.

Sau bài này bạn sẽ:
  • Hiểu các yêu cầu của hệ hai bơm: luân phiên, dự phòng, bảo vệ.
  • Thiết kế logic luân phiên theo lượt và tự chuyển khi lỗi.
  • Triển khai bằng rơ le luân phiên hoặc PLC.

1. Hệ thống

Hình 1. Hệ cấp nước hai bơm với công tắc áp suất và bình tích áp.
Hình 1. Hệ cấp nước hai bơm với công tắc áp suất và bình tích áp.
Thiết bịVai trò
Công tắc áp suất PS (hoặc cảm biến 4–20 mA)Gọi bơm khi áp suất dưới ngưỡng thấp, ngừng khi đạt ngưỡng cao (vùng trễ)
Bình tích ápGiảm số lần bơm khởi động/dừng
Phao/điện cực chống cạnCấm bơm chạy khi bể cạn (chạy khô làm hỏng phốt)
Mỗi bơm: CB, contactor, rơ le nhiệtNhư mạch DOL (bài #11) hoặc khởi động mềm/biến tần cho bơm lớn
Công tắc chọn Tay – Tắt – Tự động cho từng bơmCho phép bảo trì một bơm khi bơm kia vẫn tự động

2. Các chiến lược luân phiên

  • Theo mỗi lần gọi (hình 2): lần gọi tiếp theo dùng bơm còn lại – đơn giản, phổ biến.
  • Theo thời gian: đổi bơm mỗi 24 giờ hoặc mỗi tuần – phù hợp hệ chạy liên tục.
  • Theo giờ chạy tích lũy: chọn bơm có tổng giờ chạy ít hơn – cân bằng tốt nhất, cần PLC.
Hình 2. Luân phiên bơm theo mỗi lần gọi; khi P1 lỗi, P2 tự nhận thay.
Hình 2. Luân phiên bơm theo mỗi lần gọi; khi P1 lỗi, P2 tự nhận thay.

3. Logic điều khiển

  1. Chỉ bơm ở chế độ Tự động, không lỗi (rơ le nhiệt, CB, phản hồi contactor) mới được tham gia luân phiên.
  2. Khi PS gọi: chạy bơm "đến lượt". Nếu bơm đó không sẵn sàng → chạy bơm còn lại ngay.
  3. Nếu bơm đang chạy bị lỗi → dừng, báo lỗi, chạy bơm còn lại.
  4. Khi PS hết gọi: dừng bơm, đổi lượt.
  5. Chống cạn nước có tác động: cấm cả hai bơm, báo động.
  6. Tùy chọn: nếu áp suất vẫn thấp sau thời gian T (nhu cầu lớn) → chạy cả hai bơm (bài #16 mở rộng cho 3 bơm).

4. Triển khai bằng rơ le

Có các rơ le luân phiên chuyên dụng (alternating relay): ngõ vào là tín hiệu gọi bơm, hai ngõ ra rơ le cho hai bơm, tự đổi lượt mỗi khi tín hiệu gọi tắt, có chân vào lỗi để chuyển bơm. Dùng loại này cho tủ nhỏ, không có PLC – đấu theo sơ đồ của hãng, kết hợp liên động rơ le nhiệt và phao cạn.

5. Triển khai bằng PLC

(* Structured Text - luân phiên 2 bơm theo mỗi lần gọi, có dự phòng *)
P1_Ready := P1_Auto AND NOT P1_Trip AND NOT P1_FbFault;
P2_Ready := P2_Auto AND NOT P2_Trip AND NOT P2_FbFault;
Demand   := PS_Low AND NOT Dry_Run;

R_Demand(CLK := Demand);              (* sườn lên: bắt đầu lần gọi mới *)
F_Demand(CLK := Demand);              (* sườn xuống: kết thúc, đổi lượt *)
IF F_Demand.Q THEN
    Turn_P2 := NOT Turn_P2;
END_IF;

IF Demand THEN
    IF Turn_P2 THEN
        Run_P2 := P2_Ready;
        Run_P1 := NOT P2_Ready AND P1_Ready;     (* dự phòng *)
    ELSE
        Run_P1 := P1_Ready;
        Run_P2 := NOT P1_Ready AND P2_Ready;
    END_IF;
ELSE
    Run_P1 := FALSE;
    Run_P2 := FALSE;
END_IF;

(* lỗi phản hồi: có lệnh mà contactor không đóng sau 2 s *)
T_Fb1(IN := Run_P1 AND NOT K1_Fb, PT := T#2S);
IF T_Fb1.Q THEN P1_FbFault := TRUE; END_IF;     (* reset bằng nút Reset lỗi *)
Giới hạn số lần khởi động: động cơ có giới hạn số lần khởi động mỗi giờ (thường 6–15 lần với động cơ vừa và lớn). Thêm thời gian chạy tối thiểu và thời gian nghỉ tối thiểu trong logic để bảo vệ động cơ khi bình tích áp nhỏ hoặc hỏng màng.

6. Lỗi thường gặp

  • Bơm dự phòng không bao giờ chạy vì luân phiên chỉ khi "cả hai ở Tự động" mà một bơm để chế độ Tắt quên bật lại.
  • Không có bảo vệ cạn nước → phốt cháy sau vài phút chạy khô.
  • PS đặt vùng trễ quá hẹp → bơm đóng ngắt liên tục (short cycling).
  • Không có phản hồi contactor: PLC "nghĩ" bơm đang chạy trong khi contactor không đóng.

Tài liệu tham khảo