Khởi động trực tiếp (Direct On Line – DOL) đóng thẳng động cơ vào lưới với đủ điện áp. Đây là mạch đơn giản, rẻ và tin cậy nhất – và là mạch đầu tiên mọi thợ điện công nghiệp phải thuộc lòng, vì hầu hết các mạch khác đều phát triển từ nó.
- Vẽ và đấu được mạch DOL hoàn chỉnh có duy trì, đèn báo.
- Hiểu ưu nhược điểm và giới hạn áp dụng của DOL.
- Dò lỗi mạch DOL theo trình tự.
1. Sơ đồ mạch

Mạch động lực: Q1 (CB hoặc MPCB) cách ly và bảo vệ ngắn mạch → K1 (contactor) đóng cắt → F1 (rơ le nhiệt) bảo vệ quá tải → động cơ M1. Nếu dùng MPCB có sẵn bảo vệ quá tải thì không cần F1 riêng.
Mạch điều khiển (rung 1): cầu chì F2 → nút dừng S0 (NC 11-12) → nút chạy S1 (NO 13-14) → tiếp điểm 95-96 của F1 → cuộn K1. Tiếp điểm phụ K1 (13-14) mắc song song với S1 để "duy trì": khi thả S1, K1 tự giữ qua tiếp điểm của chính nó.
2. Nguyên lý hoạt động
- Nhấn S1 → cuộn K1 có điện → tiếp điểm chính đóng, động cơ chạy; đồng thời K1 (13-14) đóng tự duy trì, K1 (23-24) bật đèn H1.
- Thả S1 → K1 vẫn giữ nhờ tiếp điểm duy trì.
- Nhấn S0 hoặc F1 tác động (95-96 mở) → cuộn K1 mất điện → động cơ dừng, duy trì mất. Muốn chạy lại phải nhấn S1.
- Mất điện lưới rồi có lại: K1 không tự đóng vì mạch duy trì đã mở – đây là tính năng an toàn chống tự khởi động lại (IEC 60204-1 yêu cầu).
3. Đặc tính khởi động

Động cơ khởi động DOL kéo dòng 6–8·In (động cơ hiệu suất cao IE3/IE4 có thể tới 8–10·In) trong suốt thời gian tăng tốc, và mô-men khởi động đầy đủ (thường 1,5–2,5 lần mô-men định mức). Hệ quả:
- Sụt áp lưới khi khởi động – đèn chớp, contactor khác rung, máy tính khởi động lại.
- Va đập cơ khí: khớp nối, dây đai, hộp số chịu xung mô-men; bơm có búa nước.
- Giới hạn công suất: nhiều đơn vị điện lực và quy định nội bộ nhà máy chỉ cho phép DOL đến một công suất nhất định (thường vài kW đến khoảng 15–30 kW tùy năng lực trạm biến áp). Lớn hơn dùng sao – tam giác, khởi động mềm, biến tần (bài #12, #18, #19).
4. Ví dụ chọn thiết bị – động cơ 11 kW, 400 V, 20,5 A
| Thiết bị | Lựa chọn | Căn cứ |
|---|---|---|
| Q1 | MPCB dải 17–25 A, chỉnh 20,5 A | Bài #6 |
| K1 | Contactor 25 A AC-3, cuộn 220 V AC hoặc 24 V DC | Bài #7 |
| F1 | Không cần nếu MPCB đã bảo vệ quá tải; nếu dùng MCCB thì rơ le nhiệt 17–25 A class 10 | Bài #8 |
| Dây | 6 mm² (100 m, máng, 40 °C) | Bài #9 |
| F2 | Cầu chì/MCB 2–4 A cho mạch điều khiển | Bảo vệ dây điều khiển nhỏ |
5. Phiên bản PLC
Khi điều khiển bằng PLC, nút nhấn vào ngõ vào, ngõ ra PLC (qua rơ le trung gian hoặc trực tiếp nếu đủ dòng) cấp cuộn K1. Logic duy trì viết trong chương trình, nhưng dừng khẩn cấp và tiếp điểm rơ le nhiệt vẫn nên nối cứng trong mạch cuộn hút để dừng được cả khi PLC lỗi.
(* Structured Text - IEC 61131-3 *)
(* S0_Stop dùng tiếp điểm NC nên = TRUE khi chưa nhấn *)
Run_K1 := (S1_Start OR Run_K1) AND S0_Stop AND NOT F1_Trip AND NOT Fault_Feedback;
Lamp_Run := K1_Feedback; (* phản hồi từ tiếp điểm phụ K1 *)
Fault_Feedback := Run_K1 AND NOT K1_Feedback AND T_FB.Q; (* lệnh có mà K1 không đóng sau 1 s *)
T_FB(IN := Run_K1 AND NOT K1_Feedback, PT := T#1S);
6. Dò lỗi mạch DOL
| Hiện tượng | Kiểm tra |
|---|---|
| Nhấn S1 không có gì xảy ra | Có điện ở F2? S0 có thông? F1 95-96 có thông (rơ le nhiệt đang nhảy?), cuộn K1 đứt? |
| Nhấn S1 K1 đóng, thả ra K1 nhả | Tiếp điểm duy trì K1 13-14 không thông, đấu sai vị trí song song |
| K1 đóng nhưng động cơ không quay, kêu ù | Mất một pha: tiếp điểm chính cháy, CB một cực hở, đầu cốt lỏng |
| Động cơ chạy vài phút rồi dừng | Rơ le nhiệt tác động: đo dòng, xem bài #8 |
| CB nhảy ngay khi nhấn S1 | Ngắn mạch trong cáp/động cơ, hoặc ngưỡng từ CB quá thấp so với dòng khởi động |
Tài liệu tham khảo
- IEC 60204-1 – Safety of machinery: Electrical equipment of machines
- IEC 60947-4-1 – Contactors and motor-starters
- Schneider Electric – Asynchronous motors: starting methods
- Schneider Electric – Electrical Installation Guide (wiki)