Mỗi CB, thanh cái, contactor phải chịu được dòng ngắn mạch lớn nhất có thể xảy ra tại vị trí lắp đặt. Lắp MCB 6 kA ở nơi dòng ngắn mạch 20 kA thì khi có sự cố, CB không cắt được – nó có thể nổ, cháy tủ. Ngược lại, chọn tất cả CB 50 kA "cho chắc" thì rất tốn kém. Tính ngắn mạch sơ bộ giúp chọn đúng.
- Tính dòng ngắn mạch 3 pha bằng phương pháp tổng trở.
- Biết dòng ngắn mạch giảm thế nào theo cáp.
- Chọn Icu/Ics của CB và kiểm tra bảo vệ với dòng ngắn mạch nhỏ nhất.
1. Phương pháp tổng trở
Ik3 = c · Un / (√3 · Zk), Zk = √((ΣR)² + (ΣX)²)
Cộng R và X của từng phần tử từ nguồn tới điểm sự cố (IEC 60909, hệ số điện áp cmax = 1,05 cho lưới hạ áp dung sai +6%, Un = 400 V):
| Phần tử | Công thức | Ví dụ (MBA 1000 kVA) |
|---|---|---|
| Lưới trung thế | ZQ = 1,1 · Un² / SkQ; X ≈ 0,995Z, R ≈ 0,1X | SkQ = 500 MVA → ZQ ≈ 0,35 mΩ |
| Máy biến áp | ZT = uk · Un² / Sn; RT = Pk · Un² / Sn² | uk 6% → 9,6 mΩ; Pk 10,5 kW → RT ≈ 1,7 mΩ |
| Cáp | R = ρ·L/S (ρ ≈ 0,0225 Ω·mm²/m); X ≈ 0,08 mΩ/m | Tùy tuyến |
Quy tắc nhanh: dòng ngắn mạch tại đầu cực hạ áp MBA (nguồn vô cùng lớn) ≈ In MBA / uk. MBA 1000 kVA, 400 V: In ≈ 1443 A, uk = 6% → khoảng 24 kA.
2. Kết quả ví dụ

import math
UN, C = 400.0, 1.05
def zt(sn_va, uk, pk_w):
z = uk * UN ** 2 / sn_va
r = pk_w * UN ** 2 / sn_va ** 2
return r, math.sqrt(z * z - r * r)
def cable(length_m, s_mm2, n_parallel=1):
return 0.0225 / s_mm2 * length_m / n_parallel, 0.00008 * length_m / n_parallel
def ik3(parts):
r = sum(p[0] for p in parts)
x = sum(p[1] for p in parts)
return C * UN / (math.sqrt(3) * math.hypot(r, x))
zq = 1.1 * UN ** 2 / 500e6
grid = (0.0995 * zq, 0.995 * zq)
tr = zt(1e6, 0.06, 10500)
busbar = [grid, tr]
dist = busbar + [cable(30, 240, 4)]
machine = dist + [cable(50, 70)]
motor = machine + [cable(30, 16)]
for name, parts in [('Thanh cai', busbar), ('Tu phan phoi', dist), ('Tu may', machine), ('Dong co', motor)]:
print(f'{name:12s}: {ik3(parts) / 1000:5.1f} kA')
# Thanh cai: 24.4 kA, Tu phan phoi: 22.7 kA, Tu may: 10.3 kA, Dong co: 3.9 kA

Dòng ngắn mạch giảm rất nhanh theo chiều dài cáp tiết diện nhỏ: chỉ sau 30 m cáp 16 mm², từ hơn 20 kA còn khoảng 5 kA. Đó là lý do CB ở tủ tổng cần Icu lớn (≥ 25–36 kA), còn MCB ở tủ máy cách xa có thể chỉ cần 6–10 kA.
3. Chọn khả năng cắt
- Icu ≥ Ik max tại điểm lắp (với MCB theo IEC 60898: Icn).
- CB quan trọng, cần dùng lại ngay sau sự cố: chọn Ics = 100% Icu hoặc Ics ≥ Ik max.
- Thanh cái, giá đỡ thanh cái phải chịu được dòng ngắn mạch chịu đựng ngắn hạn (Icw, ví dụ 25 kA 1 s) và lực điện động ở dòng đỉnh.
- Có thể dùng cascading (bài #10) theo bảng của hãng để giảm Icu CB nhánh.
4. Dòng ngắn mạch nhỏ nhất
Ngoài Ik max để chọn khả năng cắt, cần tính Ik min (ngắn mạch một pha chạm đất hoặc pha – trung tính ở cuối tuyến, cmin = 0,95, cáp ở nhiệt độ cao) để chắc rằng CB vẫn cắt từ (tức thời) – nếu không, sự cố cuối tuyến dài chỉ làm CB cắt nhiệt rất chậm, dây cháy hoặc điện áp chạm tồn tại lâu (bài #3). Với tuyến dài, cáp nhỏ: tăng tiết diện, chọn CB đường cong B hoặc dùng RCD.
5. Lỗi thường gặp
- Dùng Icu ở 230 V của MCB cho lưới 400 V (giá trị ở 400 V thấp hơn).
- Không tính lại khi nâng cấp máy biến áp lớn hơn hoặc thêm MBA song song – dòng ngắn mạch tăng, CB cũ không còn đủ.
- Bỏ qua dòng ngắn mạch nhỏ nhất ở cuối tuyến dài.
Tài liệu tham khảo
- IEC 60909-0 – Short-circuit currents in three-phase a.c. systems: Calculation
- Schneider Electric – Short-circuit current calculation (Electrical Installation Guide)
- IEC 60947-2 – Circuit-breakers (Icu, Ics, Icw)
- Schneider Electric – Electrical Installation Guide (wiki)