Mọi bước chọn thiết bị cho động cơ – aptomat, contactor, rơ le nhiệt, tiết diện dây, biến tần – đều bắt đầu từ một con số: dòng điện định mức của động cơ. Tính sai con số này thì toàn bộ thiết kế phía sau đều sai.
- Đọc đúng thông tin trên nhãn động cơ.
- Tính được dòng định mức khi không có nhãn và kiểm tra nhanh bằng quy tắc 2 A/kW.
- Biết dòng nào dùng để chọn thiết bị nào.
1. Đọc nhãn động cơ
| Thông số trên nhãn | Ý nghĩa |
|---|---|
| P (kW) – ví dụ 11 kW | Công suất cơ trên trục ở tải định mức (HP × 0,746 = kW) |
| U (V) – 230 Δ / 400 Y | Đấu tam giác khi lưới 230 V dây, đấu sao khi lưới 400 V dây |
| I (A) – 35,5 Δ / 20,5 Y | Dòng định mức tương ứng từng cách đấu |
| cosφ – 0,85 | Hệ số công suất ở tải định mức |
| n (vòng/phút) – 1465 | Tốc độ định mức (4 cực, 50 Hz: tốc độ đồng bộ 1500) |
| IE3, η – 91% | Cấp hiệu suất (IEC 60034-30-1) và hiệu suất |
| S1, IP55, Ins. F | Chế độ làm việc liên tục, cấp bảo vệ, cấp cách điện |
| SF 1.15 (động cơ NEMA) | Hệ số phục vụ – cho phép quá tải 15% liên tục |
2. Công thức

Công suất điện lấy từ lưới: Pin = √3 · U · I · cosφ. Công suất cơ ra trục: P = Pin · η. Suy ra:
I = P / (√3 · U · η · cosφ) (3 pha) I = P / (U · η · cosφ) (1 pha)
Ví dụ: động cơ 11 kW, 400 V, η = 0,91, cosφ = 0,85 → I = 11 000 / (1,732 · 400 · 0,91 · 0,85) ≈ 20,5 A. Ở lưới 380 V cùng động cơ đó: ≈ 21,6 A.
import math
def motor_current(p_kw, u_v=400, eff=0.9, pf=0.85, phases=3):
p_w = p_kw * 1000
if phases == 3:
return p_w / (math.sqrt(3) * u_v * eff * pf)
return p_w / (u_v * eff * pf)
for p, eff, pf in [(2.2, 0.84, 0.81), (11, 0.91, 0.85), (45, 0.94, 0.87)]:
print(f'{p:5.1f} kW -> {motor_current(p, 400, eff, pf):6.1f} A')
# 2.2 kW -> 4.7 A ; 11 kW -> 20.5 A ; 45 kW -> 79.4 A
3. Quy tắc nhanh và bảng tham khảo

Với động cơ 4 cực ở 380–400 V, dòng định mức xấp xỉ 2 A cho mỗi kW (động cơ nhỏ dưới 1 kW cao hơn, động cơ lớn thấp hơn một chút). Dùng quy tắc này để phát hiện số liệu vô lý: động cơ 7,5 kW mà nhãn ghi 40 A là đang đọc nhầm dòng đấu tam giác 230 V.
| P (kW) | η điển hình | cosφ điển hình | I ở 400 V | I ở 380 V |
|---|---|---|---|---|
| 0,75 | 0,80 | 0,75 | 1,8 A | 1,9 A |
| 2,2 | 0,84 | 0,81 | 4,7 A | 4,9 A |
| 5,5 | 0,88 | 0,83 | 10,9 A | 11,4 A |
| 11 | 0,91 | 0,85 | 20,5 A | 21,6 A |
| 22 | 0,925 | 0,86 | 39,9 A | 42,0 A |
| 45 | 0,94 | 0,87 | 79,4 A | 83,6 A |
| 90 | 0,95 | 0,88 | 155,4 A | 163,6 A |
(η và cosφ là giá trị điển hình để minh họa; số liệu thật khác nhau theo hãng và cấp hiệu suất.)
4. Các loại dòng cần biết
| Dòng | Độ lớn | Dùng để |
|---|---|---|
| Định mức In | Theo nhãn | Chọn contactor (AC-3), chỉnh rơ le nhiệt, chọn dây |
| Làm việc thực tế Ib | Đo bằng ampe kìm khi máy chạy tải | Đánh giá mức tải, phát hiện quá tải |
| Khởi động Ist | 5–8 × In (IE3 có thể cao hơn) trong vài giây | Chọn đặc tính cắt từ của CB, kiểm tra sụt áp khi khởi động |
| Đỉnh xung đóng | Có thể tới 2 lần Ist trong vài mili giây | Nguyên nhân CB cắt từ khi đóng – chọn CB motor phù hợp |
5. Từ dòng điện tới thiết bị (xem các bài sau)
- CB bảo vệ động cơ (bài #6): dòng chỉnh nhiệt ≈ In, cắt từ không tác động khi khởi động.
- Contactor (bài #7): Ie theo AC-3 ≥ In.
- Rơ le nhiệt (bài #8): dải chỉnh chứa In, đặt bằng dòng nhãn.
- Dây dẫn (bài #9): khả năng tải ≥ dòng bảo vệ, sụt áp khi chạy và khi khởi động trong giới hạn.
6. Sai lầm thường gặp
- Lấy kW chia √3·U mà quên η, cosφ → dòng nhỏ hơn thật 20–30%.
- Đọc nhầm dòng Δ/Y trên nhãn.
- Chỉnh rơ le nhiệt theo dòng đo được lúc chạy không tải → nhảy khi tải đầy.
- Quên hệ số điện áp: lưới thấp (360 V) làm dòng tăng, động cơ nóng hơn.
Tài liệu tham khảo
- IEC 60034-1 – Rotating electrical machines: Rating and performance
- IEC 60034-30-1 – Efficiency classes (IE code)
- Schneider Electric – Asynchronous motors (Electrical Installation Guide)
- Schneider Electric – Electrical Installation Guide (wiki)