Contactor là "công tắc điều khiển từ xa" chuyên đóng cắt tải công suất lớn: cuộn hút nhận tín hiệu nhỏ (24 V DC từ PLC, 220 V AC từ nút nhấn) để đóng các tiếp điểm chính mang dòng động cơ. Contactor không phải thiết bị bảo vệ – nó đóng cắt thường xuyên hàng trăm nghìn lần, còn bảo vệ là việc của CB và rơ le nhiệt.
- Hiểu cấu tạo và đọc đúng số đầu cực contactor.
- Chọn contactor theo cấp sử dụng AC-3/AC-4, điện áp cuộn hút, tiếp điểm phụ.
- Hiểu phối hợp bảo vệ type 1 và type 2.
1. Cấu tạo và ký hiệu

| Phần | Đầu cực | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tiếp điểm chính | 1/L1–2/T1, 3/L2–4/T2, 5/L3–6/T3 | Số lẻ phía nguồn, số chẵn phía tải |
| Cuộn hút | A1–A2 | Điện áp ghi trên cuộn: 24 V DC, 24/110/220 V AC… |
| Tiếp điểm phụ NO | 13–14, 43–44… | Số đơn vị 3–4 = thường mở |
| Tiếp điểm phụ NC | 21–22, 31–32… | Số đơn vị 1–2 = thường đóng |
2. Cấp sử dụng (utilization category)

IEC 60947-4-1 phân loại theo điều kiện đóng cắt. Cùng một contactor, dòng cho phép rất khác nhau theo cấp:
- AC-1: tải không cảm hoặc ít cảm (sưởi, điện trở) – dòng cho phép lớn nhất.
- AC-3: động cơ lồng sóc: đóng lúc khởi động (6·Ie), cắt khi đang chạy (1·Ie). Dùng cho phần lớn ứng dụng: bơm, quạt, băng tải.
- AC-4: chạy nhích (inching), hãm ngược, đảo chiều khi đang chạy – cắt dòng khởi động mỗi lần. Ví dụ một contactor 32 A AC-3 có thể chỉ khoảng 15 A ở AC-4 cho cùng tuổi thọ (xem catalog).
- AC-15 / DC-13: cho tiếp điểm phụ đóng cắt cuộn hút, van điện từ.
3. Chọn contactor
- Dòng AC-3 ≥ dòng định mức động cơ ở điện áp làm việc (catalog thường ghi cả kW ở 400 V). Ví dụ động cơ 11 kW, 20,5 A → contactor 25 A AC-3 (11 kW ở 400 V).
- Nếu đóng cắt thường xuyên hoặc có chạy nhích/đảo chiều → chọn theo AC-4 hoặc tăng một cỡ.
- Điện áp cuộn hút theo mạch điều khiển: 24 V DC cho tủ PLC hiện đại (an toàn hơn, không phụ thuộc chất lượng lưới), 220 V AC cho mạch đơn giản.
- Số tiếp điểm phụ: duy trì (13–14), liên động (21–22), báo trạng thái về PLC; thêm khối phụ gắn mặt nếu cần.
- Phụ kiện: khối liên động cơ khí (đảo chiều, bài #13–14), mạch dập RC/varistor/diode cho cuộn hút để bảo vệ ngõ ra PLC.
4. Phối hợp với CB: type 1 và type 2
| Type 1 | Type 2 | |
|---|---|---|
| Sau ngắn mạch | Không gây nguy hiểm cho người; contactor/rơ le nhiệt có thể hỏng, phải thay | Không hư hỏng; chỉ cho phép tiếp điểm hàn nhẹ tách ra được; dùng lại ngay |
| Dùng khi | Ít quan trọng, chấp nhận dừng lâu | Dây chuyền cần khôi phục nhanh – khuyến nghị cho nhà máy |
Phối hợp type 2 chỉ đạt được với đúng tổ hợp CB + contactor + rơ le nhiệt đã được hãng thử nghiệm – tra trong bảng phối hợp (coordination table) của nhà sản xuất.
5. Lắp đặt và kiểm tra
- Siết đầu cực đúng mô-men (catalog ghi N·m); lỏng đầu cực là nguyên nhân phát nhiệt số một.
- Đảm bảo khoảng hở thông gió khi lắp nhiều contactor sát nhau.
- Kiểm tra điện áp cuộn hút thực tế: thấp hơn 85% Uc làm contactor rung, kêu, tiếp điểm cháy rỗ.
- Contactor kêu "è è" (cuộn AC): mặt lõi bẩn, vòng ngắn mạch gãy, hoặc điện áp thấp.
6. Sai lầm thường gặp
- Chọn theo dòng AC-1 ghi to trên vỏ cho tải động cơ.
- Dùng contactor làm thiết bị cách ly khi bảo trì – tiếp điểm có thể bị hàn dính.
- Dùng contactor AC-3 cho mạch đảo chiều nhích liên tục → tiếp điểm mòn sau vài tháng.
- Nhầm cuộn 24 V AC với 24 V DC.
Tài liệu tham khảo
- IEC 60947-4-1 – Contactors and motor-starters
- Schneider Electric – Motor starters and protection (Electrical Installation Guide)
- Siemens – SIRIUS contactors (tài liệu kỹ thuật)
- Schneider Electric – Electrical Installation Guide (wiki)