Đóng điện một tủ mới chưa kiểm tra là đánh cược: một con vít quên siết, một dây PE thiếu, một cầu nối quên tháo có thể gây cháy nổ ngay lần đầu, hoặc tệ hơn – tủ chạy được nhưng mang lỗi an toàn tiềm ẩn. Pre-commissioning là bộ kiểm tra có hệ thống trước khi đóng điện và chạy máy.

Sau bài này bạn sẽ:
  • Thực hiện kiểm tra theo trình tự an toàn: nguội → điều khiển → động lực.
  • Có checklist chi tiết cho từng giai đoạn.
  • Biết hồ sơ nghiệm thu cần những gì.

1. Trình tự tổng quát

Hình 1. Ba giai đoạn đóng điện tủ lần đầu với 12 bước có tiêu chí đạt/không đạt.
Hình 1. Ba giai đoạn đóng điện tủ lần đầu với 12 bước có tiêu chí đạt/không đạt.

Nguyên tắc: mỗi giai đoạn chỉ bắt đầu khi giai đoạn trước đạt 100%. Đóng điện điều khiển trước, động lực sau – để thử logic mà không có rủi ro động cơ quay sai hay ngắn mạch động lực.

2. Giai đoạn A – kiểm tra nguội

Hạng mụcTiêu chí
Đối chiếu bản vẽ – thực tếMã thiết bị, nhãn, dải chỉnh CB/rơ le đúng BOM; bản vẽ là bản mới nhất
Cơ khíTủ không biến dạng, cửa, khóa, gioăng tốt; không còn mạt kim loại, dụng cụ, dây thừa trong tủ
Siết lựcĐầu cực động lực, thanh cái siết đúng mô-men catalog; đánh dấu sơn sau siết
Khoảng cách, che chắnChe chắn thanh cái IP2X (không chạm ngón tay), khoảng cách cách điện đủ
Đấu dâySố dây đúng, đầu cốt bấm đúng kìm, không có sợi đồng lòi ra; dây không bị kéo căng
Thông mạch PEMọi vỏ thiết bị, cửa tủ (dây nối mềm), máng nối về thanh PE; điện trở nhỏ
Đo cách điệnTheo bài #28; tháo/cách ly biến tần, PLC, bộ nguồn, chống sét lan truyền trước khi đo
Cầu nối tạm, tiếp điểm thửĐã tháo hết cầu nối dùng khi test xưởng

3. Giai đoạn B – có điện điều khiển

Hình 2. Các phép đo quan trọng khi nghiệm thu tủ động lực.
Hình 2. Các phép đo quan trọng khi nghiệm thu tủ động lực.
  1. Đo điện áp nguồn vào tủ: L-L, L-N, N-PE (N-PE gần 0 V trong hệ TN), thứ tự pha bằng đồng hồ thứ tự pha.
  2. Cấp nguồn điều khiển (24 V DC / 230 V AC), đo điện áp ra bộ nguồn, kiểm tra 0 V nối PE (bài #24).
  3. Thử từng ngõ vào (nhấn nút, tác động cảm biến) và ngõ ra (cưỡng bức từ PLC/HMI, quan sát contactor hút) – đánh dấu vào danh sách I/O.
  4. Thử liên động: đảo chiều, sao – tam giác, chuyển nguồn (bài #13, #14) – contactor bị khóa không được hút.
  5. Thử E-stop và mạch an toàn: mọi nút dừng khẩn phải cắt đúng vùng, reset đúng quy trình.
  6. Cài đặt và ghi lại: dòng chỉnh CB, rơ le nhiệt, tham số biến tần, timer.

4. Giai đoạn C – có điện động lực

  1. Đóng lần lượt từng nhánh, không đóng tất cả cùng lúc; theo dõi CB tổng.
  2. Chạy nhấp (jog) từng động cơ, kiểm tra chiều quay – sai thì đổi hai pha tại đầu động cơ (sau khi đã chắc chắn thứ tự pha nguồn đúng).
  3. Chạy không tải: đo dòng ba pha (cân bằng?), nghe tiếng, rung, nhiệt.
  4. Chạy có tải: đo dòng so với định mức, sau 1–2 giờ chụp ảnh nhiệt đầu cực (bài #27).
  5. Thử chức năng bảo vệ thực tế khi có thể (ví dụ rơ le giám sát pha, bài #20).
An toàn khi đóng điện lần đầu: khu vực rào chắn, chỉ người có nhiệm vụ có mặt, đứng lệch khỏi mặt tủ khi đóng CB lớn, đeo bảo hộ phù hợp nguy cơ hồ quang, có người thứ hai sẵn sàng cắt điện.

5. Hồ sơ bàn giao

  • Bản vẽ hoàn công (as-built) đã cập nhật mọi thay đổi.
  • Biên bản đo: cách điện, thông mạch PE, nối đất, thời gian cắt RCD, điện áp, dòng chạy thử.
  • Danh sách cài đặt thiết bị (CB, rơ le, biến tần) và bản sao lưu chương trình PLC/HMI, tham số biến tần.
  • Catalog, hướng dẫn vận hành, danh mục vật tư dự phòng.
  • Biên bản nghiệm thu có chữ ký các bên.

6. Lỗi hay gặp khi nghiệm thu

  • Đầu cốt bấm sai cỡ, bấm bằng kìm thường – lỏng sau vài tuần.
  • Dây PE cửa tủ bị quên nối.
  • CB, rơ le nhiệt để ở giá trị mặc định nhà máy, không chỉnh theo tải.
  • Đo megger khi còn gắn biến tần, bộ nguồn → hỏng thiết bị điện tử.

Tài liệu tham khảo