MQTT là giao thức nhắn tin nhẹ, gần như là tiêu chuẩn mặc định cho IoT: thiết bị gửi (publish) dữ liệu lên một topic trên broker, ứng dụng nào quan tâm thì đăng ký (subscribe) topic đó. Thiết bị và ứng dụng không cần biết địa chỉ của nhau, dễ mở rộng từ 1 lên 1000 thiết bị.

Sau bài này bạn sẽ:
  • Hiểu topic, QoS, retain, last will, keepalive.
  • Thiết kế topic và payload cho dự án.
  • Viết firmware ESP32 publish dữ liệu, nhận lệnh, tự phục hồi kết nối.

1. Mô hình publish/subscribe

Hình 1. Mô hình publish/subscribe: thiết bị và ứng dụng trao đổi qua broker theo topic.
Hình 1. Mô hình publish/subscribe: thiết bị và ứng dụng trao đổi qua broker theo topic.
Khái niệmÝ nghĩa
TopicChuỗi phân cấp bằng "/", ví dụ techvis/kho-a/may-01/nhietdo
QoS 0 / 1 / 2Tối đa một lần / ít nhất một lần / đúng một lần
RetainBroker giữ tin cuối của topic; client đăng ký sau nhận ngay (dùng cho trạng thái)
Last Will (LWT)Tin broker tự phát khi thiết bị mất kết nối bất thường (báo "offline")
KeepaliveChu kỳ ping để broker biết thiết bị còn sống

2. Thiết kế topic và payload

  • Cấu trúc gợi ý: <công ty>/<khu vực>/<thiết bị>/<loại>: dữ liệu .../telemetry, trạng thái .../status (retain), lệnh .../cmd/relay.
  • Payload JSON có thời gian và đơn vị: {"t":28.4,"h":61.2,"ts":1731220000}; giữ ngắn – thư viện PubSubClient mặc định giới hạn gói 256 byte (tăng bằng setBufferSize).
  • Không dùng khoảng trắng, dấu tiếng Việt trong topic; không bắt đầu bằng "/".

3. Firmware ESP32

Hình 2. Trình tự một phiên MQTT: kết nối kèm Last Will, đăng ký topic, gửi và nhận dữ liệu.
Hình 2. Trình tự một phiên MQTT: kết nối kèm Last Will, đăng ký topic, gửi và nhận dữ liệu.
#include <WiFi.h>
#include <PubSubClient.h>

const char *MQTT_HOST = "192.168.1.10";
const char *DEV = "may-01";
const char *T_TELE = "techvis/kho-a/may-01/telemetry";
const char *T_STAT = "techvis/kho-a/may-01/status";
const char *T_CMD = "techvis/kho-a/may-01/cmd/relay";
const int RELAY = 23;

WiFiClient net;
PubSubClient mqtt(net);
uint32_t lastPub = 0, lastTry = 0;

void onMessage(char *topic, byte *payload, unsigned int len) {
  String msg;
  for (unsigned int i = 0; i < len; i++) msg += (char)payload[i];
  if (strcmp(topic, T_CMD) == 0) {
    digitalWrite(RELAY, msg == "ON" ? HIGH : LOW);
    mqtt.publish("techvis/kho-a/may-01/relay", msg == "ON" ? "ON" : "OFF", true);   // phản hồi trạng thái
  }
}

bool mqttConnect() {
  // clientId, user, pass, will topic, will QoS, will retain, will message
  if (!mqtt.connect(DEV, "user", "pass", T_STAT, 1, true, "offline")) return false;
  mqtt.publish(T_STAT, "online", true);
  mqtt.subscribe(T_CMD, 1);
  return true;
}

void setup() {
  Serial.begin(115200);
  pinMode(RELAY, OUTPUT);
  WiFi.begin("XuongA", "matkhau123");          // xem bài #8 để kết nối bền vững
  mqtt.setServer(MQTT_HOST, 1883);
  mqtt.setCallback(onMessage);
  mqtt.setBufferSize(512);
  mqtt.setKeepAlive(30);
}

void loop() {
  if (WiFi.status() == WL_CONNECTED) {
    if (!mqtt.connected() && millis() - lastTry > 5000) {   // thử lại mỗi 5 s, không chặn
      lastTry = millis();
      Serial.println(mqttConnect() ? "MQTT OK" : "MQTT loi");
    }
    mqtt.loop();                                 // xử lý nhận tin, ping
    if (mqtt.connected() && millis() - lastPub > 10000) {
      lastPub = millis();
      char json[96];
      float t = temperatureRead();               // nhiệt độ nội chip – thay bằng cảm biến thật (bài #17)
      snprintf(json, sizeof(json), "{\"t\":%.1f,\"rssi\":%d,\"up\":%lu}", t, WiFi.RSSI(), millis() / 1000);
      mqtt.publish(T_TELE, json);
    }
  }
}
Thử nhanh không cần code giao diện: cài Mosquitto trên máy tính, dùng mosquitto_sub -h 192.168.1.10 -t "techvis/#" -v để xem mọi tin, mosquitto_pub -t techvis/kho-a/may-01/cmd/relay -m ON để gửi lệnh; hoặc dùng công cụ MQTT Explorer.

4. QoS và độ tin cậy

  • PubSubClient publish ở QoS 0 (subscribe hỗ trợ QoS 0/1). Dữ liệu cảm biến định kỳ: QoS 0 là đủ – mất một mẫu không sao.
  • Lệnh điều khiển quan trọng: dùng QoS 1 và phản hồi trạng thái (topic riêng) để ứng dụng biết lệnh đã thực hiện.
  • Muốn đệm dữ liệu khi mất mạng, gửi lại khi có mạng: lưu tạm vào RAM/LittleFS, gửi bù có kèm thời gian (bài #19).

5. Bảo mật

  • Broker phải có tài khoản/mật khẩu và ACL (thiết bị chỉ được ghi topic của mình).
  • Qua Internet: bắt buộc TLS (cổng 8883) dùng WiFiClientSecure với chứng chỉ CA của broker; không mở cổng 1883 ra Internet.
  • Mỗi thiết bị một clientId duy nhất – trùng clientId khiến hai thiết bị "đá" nhau liên tục.

6. Lỗi thường gặp

  • mqtt.loop() không được gọi thường xuyên (do delay dài) → mất kết nối, không nhận lệnh.
  • Payload dài hơn bộ đệm → publish trả về false mà không báo lỗi rõ.
  • Dùng retain cho dữ liệu cảm biến → client mới nhận số cũ tưởng là mới.
  • mqtt.state() trả −2: không kết nối TCP được (sai IP/cổng, tường lửa); 5: sai tài khoản.

Tài liệu tham khảo